Herr Minister Krischer, meine Damen und Herren,
Zunächst möchte ich Professor Ulrich Rüdiger für seine kurze Einführung zu diesem besonderen Ort danken.
Wie schön, dass wir uns heute hier in Aachen versammelt haben.
Diese Stadt ist natürlich für immer mit Kaiser Karl dem Großen verbunden.
Aber diese Stadt weiß auch, welche Kraft das Wasser hat.
En ze weet dat zelfs al heel veel langer dan wij. In de winter van 784 en 785, overstroomden de rivieren hier op catastrofale schaal. De Rijn trad buiten zijn oevers. Dorpen werden verwoest. Bruggen werden weggevaagd. De grote heerser van Europa kon het water niet stoppen. Hij kon het alleen ondergaan. Twaalf eeuwen later hebben we satellietdata, AI en grensoverschrijdende onderzoeks- en samenwerkingprogramma's. Toch zijn we hier vandaag om te praten over de enorme kracht van datzelfde water.
Over een uur gaan we naar een leerzame demonstratie kijken.
Professor Schüttrumpf en zijn team laten een schaalmodel van een moderne driezone-dijk overstromen.
We gaan zien hoe de dijk zich houdt. Hoe snel het gaat. En wat er daarna gebeurt.
De ramp van vijf jaar geleden was helaas geen demonstratie.
In juli 2021 viel er zoveel regen dat kleine rivieren buiten hun oevers traden.
De Ahr, de Vesder, de Geul, de Roer: voor veel mensen onbekende namen, totdat ze in grote letters op elke voorpagina stonden.
Water dat met de snelheid van een goederentrein door valleien raasde en auto’s, bruggen, bomen en huizen meesleurde.
Het soort water dat tot aan je middel reikt – en maar blijft stijgen.
Water dat binnen een paar uur alles wegvaagt wat je dierbaar is.
Meer dan tweehonderd mensen in Duitsland en België verloren het leven.
In een paar uur tijd.
In een van de welvarendste en best georganiseerde regio's ter wereld.
In Nederland hielden de dijken stand.
Maar ook bij ons was de angst reëel. Onze provincie Limburg kreeg in twee dagen 160 millimeter regen te verstouwen.
Twee maanden neerslag, in 48 uur!
Duizenden mensen moesten haastig hun huizen verlaten.
Met een tas. Met een sleutel. Met één vraag: zal ik ooit nog terugkeren?
De overstroming duurde uren.
Het herstel duurt nu al jaren.
In Nederland zijn we trots op ons waterbeheer.
We hebben eeuwen ervaring. We bouwden de Deltawerken.
Andere landen komen bij ons kijken en leren.
En toch, in Limburg werden de mensen overvallen.
De tijd om te handelen was kort. Wij zagen het gevaar laat. Te laat.
Dat besef is de beste en de pijnlijkste les die deze ramp ons heeft opgeleverd.
Niet de schaderapportages. Niet de parlementaire enquêtes.
Een land dat denkt alles te weten, stopt met leren.
En in waterbeheer geldt: wie stopt met leren, staat vroeg of laat tot aan zijn nek in het water.
Tot duizend jaar geleden pasten we ons vooral aan de natuurlijke omstandigheden aan.
Daarna draaiden we dat om: water en bodem pasten zich aan ons aan. Maar we lopen steeds vaker tegen de grenzen van dat systeem aan.
Daarom laten we water en bodem nu weer sturend zijn – in hoe we plannen, bouwen en beschermen.
Na 2021 reserveerden mijn ministerie en de regionale overheden samen 600 miljoen euro in Limburg alleen al.
Maar ik wil eerlijk zijn: de uitvoering kost tijd en het laaghangend fruit is geplukt.
Dijken terugleggen in plaats van ze verhogen, dat is werk van lange adem.
Over dijken gesproken…
Er is iets dat ik u echt wil meegeven.
Geeft u stroomopwaarts het water de ruimte, via retentie?
Dan dempt dat de vloedgolf. Dan zijn wij stroomafwaarts veiliger.
Snoert u de rivier juist in met hogere dijken? Dan stroomt het water onverbiddelijk sneller onze kant op.
Een dijk is dus geen lokale oplossing. Het is een gedeelde verantwoordelijkheid.
Overstromingsbescherming die ophoudt bij de grens, bestaat niet.
De rivier stroomt door. De regen blijft vallen. En wij moeten blijven samenwerken.
Voor de regionale rivieren zoals de Roer, maar zeker ook voor onze grote levensader de Rijn.
Daarom ben ik trots dat we onze samenwerking binnen de Arbeitsgruppe Hochwasser im Grenzgebiet der Rhein recent met zes jaar hebben verlengd.
En daarom is deze bijeenkomst zo belangrijk.
Voor de juiste keuzes hebben we toegepaste wetenschap nodig.
JCAR-ATRACE is daar het bewijs van.
Nederlandse en Duitse kennisinstituten zoals Deltares en RWTH Aachen brengen het hele riviersysteem in kaart.
Ik ben blij dat ze nu ook de Rijn in het vizier heeft.
Nederland committeert zich hieraan.
Niet alleen tot 2028, maar voor de lange termijn.
Maar wetenschap zonder bestuur is alleen kennis.
We hebben allebei nodig.
Sinds 2021 zijn hier bijna duizend maatregelen in gang gezet. Honderd nieuwe functies gecreëerd. AI-ondersteunde overstromingsmodellen. Nieuwe peilpunten.
Met 1,1 miljard euro voor de komende twaalf jaar pakt Noordrijn-Westfalen door met regionale hoogwaterpacten, waarvan drie in de grensregio Eifel-Roer, Rijn en Niers.
Dat is serieus. Dat imponeert mij.
Wij leren van u, minister Krischer.
Van uw ervaring met extreme buien – Starkregen – die u stevig in uw beleid heeft verankerd.
Andersom delen wij graag onze ervaring met Ruimte voor de Rivier en met risicogericht waterbeheer.
Minister Krischer,
Ik wil een stap verder gaan.
Maak die pacten grensoverschrijdend.
Nederland wil meedoen.
Niet als toeschouwer, maar als partner die zijn verantwoordelijkheid neemt.
In Limburg staat Water en Ruimte Limburg klaar.
Langs de Vecht en de Oude IJssel werkt het GPRW-platform al sinds 2011.
De mensen in de grensstreek ervaren overstromingsrisico niet als een Duits of een Nederlands probleem.
Ze ervaren het als een dreiging. Als water dat onder hun voordeur doorkomt.
Het is onze taak om ons te organiseren rondom hun werkelijkheid.
Niet rondom onze bestuurlijke grenzen.
Ik ben benieuwd naar wat u en professor Schüttrumpf zo meteen gaan zeggen.
Ik ben benieuwd naar de omslag van het steeds hoger bouwen van dijken. Naar echte retentieruimte creëren. Naar rivieren ruimte geven. Naar wat de stresstesten onthullen.
Ik vermoed dat de antwoorden soms ongemakkelijk zijn.
Mooi, want ongemakkelijke antwoorden zijn de antwoorden waarvoor het de moeite waard is om naar Aken te komen.
Meine Damen und Herren,
In etwa einer Stunde werden wir beobachten, wie ein Deich überflutet wird.
Wir stehen drum herum und beobachten genau, was passiert, damit wir beim nächsten Mal – in der realen Welt, an einem echten Fluss – wissen, was zu tun ist.
Genau darum geht es bei dieser Zusammenarbeit.
Ein gemeinsames Versprechen, das Versagen zu verstehen, bevor es uns ereilt.
Das Wasser wählt keine Seite.
Wir tun das auch nicht!
Vielen Dank.