Dames en heren,
Het is u waarschijnlijk ontgaan. Mij eerlijk gezegd ook.
Maar 29 april jongstleden was een bijzondere dag.
Het was precies 350 jaar geleden dat Michiel de Ruyter overleed.
Driehonderdvijftig jaar.
In Nederland is er weinig aandacht aan besteed.
Maar op Sicilië wel.
Daar, in Syracuse – in het zicht van de vulkaan Etna, waar hij in 1676 dodelijk gewond raakte – werd een plaquette onthuld.
De Italianen en een kleine Nederlandse afvaardiging herdachten onze admiraal.
Wij vergaten hem bijna.
Maar laat ik meteen een mogelijk misverstand wegnemen.
We zijn hier vandaag niet om Michiel de Ruyter te herdenken.
We zijn hier ook niet om 350 jaar terug te kijken.
We zijn hier om iemand te eren die vanochtend nog heeft ontbeten in Didam. Een hedendaagse zeeheld.
Hij zou zichzelf zo nooit noemen. Maar dat hoeft ook niet, daar zijn wij vandaag voor.
Een man die – net als De Ruyter – boven zichzelf uitsteeg op het moment dat het ertoe deed.
Beste kapitein Rijnsaardt, vandaag eren wij ú!
Maar laat mij de zaal eerst mee terugnemen naar dat moment.
Want, dames en heren, wat er die dag aan boord van de Smit London gebeurde, dát is wat we hier vandaag eren.
Meneer Rijnsaardt,
Op 8 december 1988 neemt u als 44-jarige kapitein van de Smit Londen het boorplatform Rowan Gorilla op sleeptouw vanuit het Canadese Halifax. Bestemming is de Noordzee.
Een reis van ruim drieduizend zeemijl.
Vijf dagen lang gaat het goed.
En dan, op 13 december, gaat het stormen.
Golven zo hoog als flatgebouwen.
Het platform begint te kraken.
Containers van vier ton schieten los alsof ze met paktouw zijn vastgebonden.
Om twintig over twee ’s nachts breekt de sleepkabel.
Iets wat u in vijftien jaar als kapitein nog nooit heeft meegemaakt.
U kijkt naar het platform en ziet wat de mensen aan boord van de Rowan Gorilla niet zien: het platform komt traag terug uit zijn duik.
Een teken dat het te veel water heeft ingenomen.
Tussen de papieren op de brug van de Smit London ligt een door u gelezen rapport.
Een rapport over de Dan Prince, een vergelijkbaar booreiland dat in 1980 voor de kust van Alaska was gezonken terwijl het werd gesleept.
U weet dat dit ook het scenario voor de Rowan Gorilla kan zijn.
Samen met uw eerste stuurman en uw machinist komt u tot de conclusie dat de bemanning het platform moet verlaten.
U pakt de radio en zegt tegen de gezagvoerder van het platform, Jeff Cox, het volgende: ‘Ik wil geen paniek zaaien. Maar ik vertel je dit verhaal om jullie te helpen bij het nemen van je besluit. Ik heb begrepen dat jullie geen zeelui zijn. Misschien beseffen jullie niet hoe het booreiland in het water ligt. Maar dit is een noodsituatie!’
Dames en heren,
We horen hier geen kapitein die een ander commandeert.
Dit is een kapitein die een collega met respect wil wijzen op de ernst van de situatie.
Geen paniek. Geen orders. Maar een verhaal.
‘Ik vertel dit om jullie te helpen bij het nemen van je besluit.’
Dat is geen stuurmanskunst.
Dat is de kunst van inlevingsvermogen.
Vier uur later drijft er op de Atlantische Oceaan een oranje reddingscapsule.
Binnen zitten 27 mensen in speciale reddingspakken; bang, doorweekt en zeeziek.
Buiten beuken golven van achttien meter hoog op de reddingscapsule en zinkt het gekapseisde boorplatform Rowan Gorilla in de kolkende zee.
En toch…
In de capsule worden kerstliederen gezongen.
Moppen verteld.
Een stiekeme verloving onthuld.
Want wat doe je anders, als de zee té ruig is om je te komen redden?
Toen het ergste leek geweken – toen de zevenentwintig mannen en vrouwen veilig in de capsule zaten – toen begon voor u, meneer Rijnsaardt, het echte werk pas.
De hele nacht hield u uw zeesleper op één kilometer afstand van de capsule.
Een onverlichte capsule.
Op een zwarte oceaan.
In een storm.
Van de Rescue Control in Halifax kreeg u orders om wachten met de reddingsoperatie totdat het fregatschip de HM Ottawa zou zijn gearriveerd.
Maar die zou er niet voor de schemering zijn.
U wist iets wat de Canadese kustwacht niet wist.
U wist dat kok George Lyons diabetes had en geen medicijnen bij zich had in de capsule.
Hij verzwakte met het uur en zou de avond misschien niet halen.
En dus liet u de Rescue Control in Halifax weten dat u voorbereidingen trof om een opblaasbare Zodiac naar de capsule te sturen.
Officieel om fruit en batterijen af te leveren.
‘Maar als er mensen mee terug willen, houden we dat niet tegen.’
Halifax zei: ‘Nee, wachten!’
En toen, meneer Rijnsaardt, deed u iets wat een minder ervaren, een minder moedige kapitein waarschijnlijk niet had gedaan.
U zei beleefd: ‘De veiligheid van de overlevenden is mijn eerste zorg. Ik zal geen enkel onnodig risico nemen.’
En u liet de Zodiac te water.
Negen vaartochten waren nodig om alle zevenentwintig mensen op te pikken.
Eén keer voor George Lyons. En acht keer voor de rest.
Negen keer, heen en weer in een rubberboot op een nog altijd ruige zee.
In de namiddag van 16 december zijn ze allemaal levend aan boord van de Smit London.
Op zondag 18 december 1988, om zeven uur 's ochtends, voer u de haven van Halifax binnen.
Het sneeuwde licht.
Op de kade stonden ambulances.
Een week later was het Kerstmis.
Zevenentwintig mensen vierden Kerstmis met hun dierbaren.
Dankzij u!
De Halifax Herald kopte de volgende dag ‘The right man on the right place’.
Een Canadese krant schreef over een Nederlandse kapitein: ‘Without the sage leadership of captain Rijnsaardt, this story may well have ended in tragedy’.
Dames en heren, ik sluit af.
Ik begon vandaag bij Michiel de Ruyter, die op zijn driehonderdvijftigste sterfdag is geëerd met een plaquette op Sicilië.
Maar een zeeheld hoef je niet alleen te eren op zijn sterfdag.
Soms zit een zeeheld gewoon in een zaal op het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat.
Niet in een uniform, maar in een pak.
Bescheiden en overrompeld.
Een veteraan uit Didam.
Op 15 december 1988, op vijfhonderd zeemijl uit Halifax, was er één man die het verschil maakte.
Een man die rustig bleef toen rust het moeilijkst was.
Die las wat anderen niet zagen.
Die rekende waar anderen wachtten.
Die, samen met zijn bemanning, orders negeerde toen mensenlevens dat vroegen.
Kapitein Alexander Rijnsaardt,
Vanwege uw moedige en dappere optreden heeft Zijne Majesteit de Koning besloten u de gouden De Ruyter-medaille toe te kennen.
Van harte gefeliciteerd!